W związku z prowadzonymi przez Kancelarię sprawami i pojawiającymi się pytaniami o powstanie po zakończeniu umowy leasingu zobowiązania do zapłaty kary umownej, posłużymy się opisem stanu faktycznego w prowadzonej przez nas i pozytywnie zakończonej dla naszego Klienta sprawie.
Przedmiotowy wyrok zapadł na tle następującego stanu faktycznego i prawnego:
Pozwem z dnia (…) 2019 r. powód – reprezentowany przez nas Klient – wniósł o ustalenie, że jest właścicielem ruchomości w postaci redlera (…), rębaka (…) oraz podajnika (…) z koszem zsypowym opisanych szczegółowo w umowie leasingu operacyjnego nr (…) oraz zasądzenie od pozwanego, tj. przeciwko (…) Leasing S.A. w (…) kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą zawarł z pozwanym w dniu (…) 2013 r. umowę leasingu operacyjnego nr (…), której przedmiotem były redler (…), rębak (…) oraz podajnik (…) z koszem zasypowym. Powód zapłacił pozwanemu w całości należności wynikające z umowy leasingu, w tym opłaty początkowe, raty leasingowe oraz opłatę końcową. Pismem z dnia (…) 2017 r. pozwany poinformował powoda o nałożeniu kary umownej do umowy leasingu operacyjnego na kwotę 59.736,06 zł. Powód kilkakrotnie zwracał się do pozwanego z prośbą o wycofanie/obniżenie kary finansowej, czego konsekwencją było obniżenie kary przez pozwanego oraz jej zapłata przez powoda w ratach ustalonych z pozwanym. Pomimo zapłaty przez powoda pozwany rozpoczął działania mające na celu odebranie powodowi wskazanych ruchomości.
W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda kosztów procesu, wskazując, że strony łączyła umowa leasingu nr (…) z dnia (…) 2013 r., która, w jego ocenie, wygasła z upływem czasu na jaki została zawarta, powód nie uregulował terminowo należności z umowy leasingu, a pozwany jest uprawniony do naliczania kary umownej za obowiązek niepieniężny, tj. niedokonanie zwrotu przedmiotu leasingu (powód zdaniem pozwanego stosownie do OWUL był zobowiązany do zwrotu przedmiotu leasingu) i bezumowne korzystanie z niego, co wynika również z OWUL.
Sąd Rejonowy przychylając się do stanowiska powoda wskazał, że powództwo podlegało uwzględnieniu w całości i podkreślił, że zgodnie z art. 7091 k.c. przez umowę leasingu leasingodawca zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, nabyć rzecz od oznaczonego zbywcy na warunkach określonych w tej umowie i oddać tę rzecz leasingobiorcy do używania albo używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony. W zamian leasingobiorca zobowiązuje się zapłacić leasingodawcy w uzgodnionych ratach wynagrodzenie pieniężne, równe co najmniej cenie lub wynagrodzeniu z tytułu nabycia przez niego rzeczy. Zgodnie z art. 70916 k.c. jeżeli finansujący zobowiązał się w zawartej umowie leasingu, bez dodatkowego świadczenia, przenieść na korzystającego własność rzeczy po upływie oznaczonego w umowie czasu trwania leasingu, korzystający może żądać przeniesienia własności rzeczy w terminie miesiąca od upływu tego czasu, chyba że strony uzgodniły inny termin.
Sąd Rejonowy podkreślił, że istotą umowy leasingu jest zastrzeżenie, iż rzecz najmowana może być przez najemcę kupiona, wówczas czynsz zapłacony do chwili zawarcia umowy sprzedaży zostaje zaliczony na poczet ceny kupna. Leasingobiorca bierze rzecz, którą w niniejszej sprawie stanowiły redler (…), rębak (…) oraz podajnik łańcuchowy z koszem zasypowym w odpłatne użytkowanie na umówiony okres, zaś po upływie terminu umowy albo zwraca wyeksploatowaną rzecz, albo przedłuża umowę, albo też nabywa rzecz z uwzględnieniem przy zapłacie ceny kwot wpierw uiszczonych z tytułu czynszu.
Zobowiązanie finansującego do przeniesienia bez dodatkowego świadczenia własności rzeczy po upływie oznaczonego w umowie czasu trwania leasingu występuje w umowach leasingu jako konsekwencja tego, że wynagrodzenie pieniężne płacone przez korzystającego w umówionych ratach przez czas trwania leasingu jest co najmniej równe cenie lub wynagrodzeniu za nabycie rzeczy zapłaconemu przez finansującego. Tym samym strony mogą uznać za zasadne, aby po upływie czasu trwania leasingu korzystający stał się właścicielem rzeczy, tym bardziej, że oczekiwana przez finansującego w zamian za sfinansowanie używania albo używania i pobierania pożytków rzeczy korzyść w postaci wynagrodzenia pieniężnego została już osiągnięta.
Wskazać należy, iż realizacja wykupu/przeniesienia własności przedmiotu leasingu po zakończeniu umowy leasingu może odbywać się za pomocą różnych instytucji prawnych, w szczególności: 1) umowy przedwstępnej zobowiązującej jednostronnie finansującego, 2) umowy przenoszącej własność pod warunkiem zawieszającym, 3) oferty, w której jako oblat występuje korzystający, 4) umowy zobowiązującej do rozporządzenia własnością rzeczy przez finansującego, 5) prawa pierwokupu lub pierwszeństwa w nabyciu rzeczy. W przedmiotowej sprawie nie było zatem konieczności zawierania odrębnej umowy zobowiązującej do przeniesienia własności przedmiotu leasingu pod warunkiem. Strony mogły pozostać np. przy przyznaniu w ramach umowy leasingu opcji przeniesienia własności, jako uprawnienia prawnokształtującego. Powód zawarł jednakże z pozwanym w dniu (…) 2013 r. odrębną umowę zobowiązującą do sprzedaży. W takiej sytuacji nie można uzależniać wykonania umowy zobowiązującej od sposobu wykonania umowy leasingu, poza sytuacjami, gdy to zostało wyraźnie określone w treści umowy zobowiązującej. Umowa ta w § (…) stanowi, iż o ile strony nie ustalą innego terminu, jako terminu zawarcia umowy przenoszącej własność rzeczy, strony określają późniejszą z dat, a w przedmiotowym wypadku 7 dni roboczych po dokonaniu ostatniej z wszystkich płatności w ramach umowy leasingu. Sąd Rejonowy podkreślił, że wprawdzie w umowie strony wskazały, że sprzedający ma prawo do jej rozwiązania mocą jednostronnego oświadczenia woli, jeżeli kupujący nie wypełni wszystkich obowiązków określonych w umowie leasingu, w szczególności nie dokona w terminie wszelkich płatności przewidzianych w umowie jednak w niniejszej sprawie pozwany (sprzedający) takiego oświadczenia woli nie złożył powodowi. Co więcej powód wywiązał się ze wszystkich opłat względem pozwanego, pokrywając również karę umowną oraz dodatkowe koszty windykacji.
W ocenie Sądu kluczowe było rozstrzygnięcie, czy naliczenie kary umownej za brak zwrotu przedmiotu leasingu może stanowić podstawę odmowy złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności przedmiotu leasingu na podstawie umowy zobowiązującej do sprzedaży z dnia (…) 2013 r. Celem postępowania nie było ustalenie zasadności naliczenia kary umownej, a rozstrzygnięcie czy powstanie po zakończeniu umowy leasingu zobowiązania do zapłaty kary umownej, której wysokość kształtują okoliczności występujące po zakończeniu obowiązywania umowy leasingu (długość zwłoki w zwrocie przedmiotu leasingu), może być uznane za „płatność w ramach umowy leasingu”, której brak uprawniał pozwanego do odmowy złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności przedmiotu leasingu na rzecz powoda.
Sąd podkreślił, że zawierając umowę zobowiązującą do sprzedaży, strony wskazały w niej, iż w chwili przejścia własności rzeczy na powoda przedmiot leasingu znajdować się będzie w jego posiadaniu. Pozwany nie skorzystał ze swojego uprawnienia do odstąpienia od umowy zobowiązującej, a tym samym pozbawienia powoda uprawnienia do dalszego posiadania przedmiotu leasingu.
Dokonując w kolejnych dniach zapłaty należności z tytułu umowy zobowiązującej powód zyskał roszczenie o przeniesienie własności przedmiotu leasingu zgodnie z zapisami umowy zobowiązującej. Powód uiścił całą kwotą z tytułu wartości wykupu, należności z noty obciążeniowej oraz kosztów windykacji w kwocie wskazanej w piśmie pozwanego z dnia (…) 2018 r., a pozwany nie wykonując świadczenia, do którego był zobowiązany, popadł w zwłokę.
Niezależnie od powyższej argumentacji, należy zauważyć, iż zobowiązanie powoda do ewentualnej zapłaty kary umownej za bezumowne korzystanie z rzeczy nie mogło uprawniać pozwanego w świetle zapisów umowy leasingu i umowy zobowiązującej do odmowy przeniesienia własności przedmiotu leasingu na rzecz powoda. Sformułowanie zawarte w treści umowy zobowiązującej, iż „o ile strony nie ustalą innego terminu, jako termin zawarcia umowy przenoszącej własność rzeczy, strony określają późniejszą z dat: (…) 7 dni roboczych po dokonaniu ostatniej z wszystkich płatności w ramach umowy leasingu” jednoznacznie wskazuje, iż chodzi tu w zasadniczej mierze o cykliczne płatności związane z używaniem przedmiotu leasingu, ewentualnie inne płatności związane z realizacją umowy – a zatem w okresie jej obowiązywania. Wskazać należy, iż płatności w ramach umowy leasingu zostały wymienione w § (…) Ogólnych warunków umowy „Płatności”, w której treści nie zostały wymienione kary umowne lub opłaty za bezumowne korzystanie z przedmiotu leasingu. Ponadto opłata z tytułu bezumownego korzystania z przedmiotu leasingu nie jest płatnością w ramach umowy leasingu, gdyż dotyczy okresu po zakończeniu umowy leasingu, a bezumowne korzystanie związane jest z korzystaniem z danego przedmiotu poza jakimkolwiek stosunkiem prawnym.
Pogląd ten utrwalony jest również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 20 października 2006 r. sygn. IV CSK 178/06, OSNC 2007/7-8/118 wskazał, iż nie można uznać roszczenia o zapłatę kary umownej z tytułu wypowiedzenia jako roszczenia „wynikającego z umowy”, a tym samym nie można uznać również, iż zobowiązanie do zapłaty tejże kary umownej, jako korelat roszczenia, stanowi zobowiązanie „wynikające z umowy”.
Źródło:
Wyrok Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi XIII Wydział Gospodarczy dnia 19 czerwca 2020r. w sprawie XIII GC 3057/19
_____________
Niniejsza publikacja nie stanowi porady prawnej, ani opinii prawnej i posiada jedynie charakter poglądowy autorów publikacji.