W ostatnich dniach TSUE wydał dwa nowe, istotne orzeczenia w sprawach kredytów frankowych. Przytoczmy co ważniejsze tezy przedstawione przez TSUE.
1. Wyrok Trybunału (dziewiąta izba) z dnia 7 grudnia 2023 r. w sprawie C 140/22 przeciwko mBank S.A. dotyczący m.in. kwestii konieczności złożenia przez kredytobiorcę oświadczenia, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy z jednej strony faktu, że nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność wspomnianej umowy, a z drugiej – konsekwencji tego uznania nieważności, i po trzecie, że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną, a także rekompensaty przysługującej kredytobiorcy
TSUE wskazał m.in. że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoi na przeszkodzie wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą w celu dochodzenia praw, które wywodzi z tej dyrektywy, konsument jest zobowiązany do złożenia przed sądem sformalizowanego oświadczenia. Wykładni takiej sprzeciwia się również obowiązek wyłączenia stosowania przez sąd krajowy, w razie potrzeby z urzędu, stosowania nieuczciwych warunków umownych, tak aby nie wywierały one wiążących skutków wobec konsumenta, i to nawet w braku stawiennictwa konsumenta (zob. podobnie wyrok z dnia 4 czerwca 2020 r., Kancelaria Medius, C 495/19, EU:C:2020:431, pkt 52). Nałożenie na konsumenta obowiązku złożenia sformalizowanego oświadczenia w celu dochodzenia roszczeń mogłoby według TSUE podważyć odstraszający skutek, jaki art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z art. 7 ust. 1 tej dyrektywy zamierza przypisać stwierdzeniu nieuczciwego charakteru warunków istniejących w umowach zawieranych przez przedsiębiorcę z konsumentami (wyrok z dnia 21 grudnia 2016 r., Gutiérrez Naranjo i in., C 154/15, C 307/15 i C 308/15, EU:C:2016:980, pkt 63), ponieważ zachęcałoby to przedsiębiorców do odrzucania pozasądowych żądań konsumentów mających na celu stwierdzenie nieważności nieuczciwych warunków, zważywszy, że są oni zobowiązani, w celu dochodzenia swoich praw wynikających ze wspomnianej dyrektywy, do złożenia sformalizowanego oświadczenia przed sądem.
TSUE wskazał ponadto, że bank nie ma prawa żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tejże umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę liczonych od dnia wezwania do zapłaty. Tym samym nie ma prawa żądać wynagrodzenia za korzystanie z tego kapitału przez konsumenta. W konsekwencji za niedopuszczalne uznał także TSUE możliwość przyznania bankowi rekompensaty poprzez zmniejszenie rekompensaty żądanej przez danego konsumenta z tytułu zwrotu kwot zapłaconych przez niego w wykonaniu rozpatrywanej umowy do wysokości równowartości odsetek, jakie wspomniana instytucja otrzymałaby, gdyby umowa ta pozostała w mocy.
2. Wyrok Trybunału (dziewiąta izba) z dnia 14 grudnia 2023 r. w sprawie C 28/22 przeciwko syndykowi masy upadłości Getin Noble Bank S.A., dawniej Getin Noble Bank S.A. dotyczący m.in. terminu przedawnienia roszczeń banku i kredytobiorcy, sprawdzenia przez bank, czy konsument ma wiedzę o skutkach usunięcia nieuczciwych warunków zawartych w umowie lub o niemożności zachowania mocy wiążącej owej umowy w przypadku usunięcia tych warunków, a także ograniczenia możliwości stosowania przez banki prawa zatrzymania
W postawionych przez TSUE tezach możemy wyczytać w szczególności, że:
• artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w związku z zasadą skuteczności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą w następstwie uznania za nieważną umowy kredytu hipotecznego zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem z uwagi na zawarte w tej umowie nieuczciwe warunki termin przedawnienia roszczeń tego przedsiębiorcy wynikających z nieważności rzeczonej umowy rozpoczyna bieg dopiero od dnia, w którym staje się ona trwale bezskuteczna, podczas gdy termin przedawnienia roszczeń tego konsumenta wynikających z nieważności tej umowy rozpoczyna bieg w chwili, w której dowiedział się on lub powinien dowiedzieć się o nieuczciwym charakterze warunku powodującego tę nieważność;
• artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą na przedsiębiorcy, który zawarł umowę kredytu hipotecznego z konsumentem, nie spoczywa obowiązek sprawdzenia, czy konsument ten ma wiedzę o skutkach usunięcia nieuczciwych warunków zawartych w tej umowie lub o niemożności zachowania mocy wiążącej owej umowy w przypadku usunięcia tych warunków;
• artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą, w sytuacji gdy umowa kredytu hipotecznego zawarta przez przedsiębiorcę z konsumentem nie może już pozostać wiążąca po usunięciu nieuczciwych warunków zawartych w tej umowie, przedsiębiorca ten może powołać się na prawo zatrzymania umożliwiające mu uzależnienie zwrotu świadczeń otrzymanych od tego konsumenta od przedstawienia przez niego oferty zwrotu świadczeń, które sam otrzymał od tego przedsiębiorcy, lub gwarancji zwrotu tych ostatnich świadczeń, jeżeli wykonanie przez tego samego przedsiębiorcę tego prawa zatrzymania powoduje utratę przez rzeczonego konsumenta prawa do uzyskania odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na danego przedsiębiorcę do wykonania zobowiązania umownego po tym, jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu świadczeń zapłaconych jemu w wykonaniu tej umowy.
W konsekwencji należy uznać m.in. że bieg terminów przedawnienia roszczeń banku nie może rozpoczynać się później niż bieg terminów przedawnienia roszczeń dla kredytobiorcy, a ponadto, że podniesiony przez bank zarzut zatrzymania w żaden sposób nie może ograniczać prawa kredytobiorcy do przysługujących mu odsetek.
Źródła:
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (https://curia.europa.eu/jcms/jcms/j_6/pl/)
1. https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=280429&pageIndex=0&doclang=pl&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=4546712
2. https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf;jsessionid=0AAD4E8A3192032166BC0176ADC956B7?text=&docid=280627&pageIndex=0&doclang=PL&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=4545087
_____________
Niniejsza publikacja nie stanowi porady prawnej, ani opinii prawnej i posiada jedynie charakter poglądowy autorów publikacji.