Spotykamy się od pewnego czasu z pytaniami osób związanych umową kredytową opartą o wskaźnik WIBOR – czy warto pozwać bank żądać unieważnienia umowy i zwrotu wpłaconego kapitału. Niestety odpowiedź na to pytanie na dzień dzisiejszy nie jest jednoznaczna i zależy każdorazowo m.in. od dokładnej analizy zapisów umowy i okoliczności jej zawarcia.
Dlaczego wskaźnik WIBOR budzi kontrowersje?
Prawidłowość zastosowania wskaźnika WIBOR w umowach kredytowych może budzić i budzi uzasadnione kontrowersje. Nie sposób zaprzeczyć, że tak jak w przypadku wskaźnika LIBOR, także umowy wykorzystujące WIBOR przerzucają całe ryzyko związane z kredytem na kredytobiorcę, najczęściej konsumenta, który to konsument, jak wiadomo, podlega szczególnej ochronie przez przepisy obowiązującego prawa. Nie stanowi to przy tym jedynego zarzutu wobec omawianego wskaźnika. Kolejnym, jeszcze mocniejszym zarzutem jest możliwe niepowiązanie wskaźnika z rzeczywistymi transakcjami międzybankowymi, co oznaczałoby dowolne jego kształtowanie przez banki. Oznaczałoby to tym samym bardzo poważne zakłócenie relacji na linii bank – kredytobiorca i naruszało w istotny sposób szereg zasad współżycia społecznego. Teza znajduje potwierdzenie w kontrolach przeprowadzanych przez Najwyższą Izbę Kontroli, która już w 2012 r. informowała, że „cztery banki zawyżały istotnie kwotowane stawki WIBOR 3M, ponad poziom niewynikający z ogólnej zmienności stawek na rynku bankowym”. Wątpliwości wzmogły także wyniki kontroli nr I/22/002/KBF przeprowadzonej przez Najwyższą Izbę Kontroli pt. Wdrożenie przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011 z dnia 8 czerwca 2016 r. w zakresie ustalania wskaźnika referencyjnego stopy procentowej (dalej: rozporządzenie BMR). W jej trakcie spółka GPW Benchmark S.A. uniemożliwiła kontrolerom NIK kontrolę, wskazując, że nie podlega kontroli NIK. NIK uznała ponadto, że działania nadzorcze KNF nad administratorem wskaźnika oraz podmiotami przekazującymi dane wejściowe w procesie ustalania stawki referencyjnej WIBOR prowadzone były w sporym stopniu „zza biurka”.
W konsekwencji NIK sformułowała wnioski m.in. o prowadzenie rządowego procesu legislacyjnego w sposób zapewniający terminowe i pełne dostosowywanie przepisów prawa krajowego do prawa unijnego; poinformowanie KE i ESMA o odpowiednich przepisach prawa krajowego ustanawiających, wymagane rozporządzeniem BMR, sankcje karne; zaplanowanie i przeprowadzenie przez UKNF kontroli na miejscu w spółce GPW Benchmark S.A. oraz w podmiotach przekazujących dane wejściowe, nakierowanej na weryfikację procesu opracowywania wskaźnika WIBOR oraz dokumentowanie ustaleń wynikających z prowadzonego nadzoru bieżącego nad Administratorem (GPW Benchmark S.A.) oraz podmiotami przekazującymi dane wejściowe w procesie ustalania stawki referencyjnej WIBOR.
Czy warto jeszcze wstrzymać się z pozwem?
Z uwagi na to, że bezpieczeństwo naszych klientów jest dla nas najważniejsze, uważamy, że na dzień dzisiejszy warto rozważyć poczekanie na stanowisko TSUE. Postanowieniem z dnia 31 maja 2024 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie, sygn. akt I C 1226/23, skierował bowiem pytania prejudycjalne do TSUE, których rozstrzygnięcie może stanowić bardzo istotną wskazówkę dla sądów jak rozstrzygać zaistniałe spory. Pytania te zostały sformułowane w następujący sposób:
a) czy art. 1 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że pozwala on na badanie postanowień umownych dotyczących zmiennego oprocentowania w oparciu o wskaźnik referencyjny WIBOR;
b) w przypadku pozytywnej odpowiedzi na pytanie pierwsze, czy art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że pozwala on na badanie postanowień umownych dotyczących zmiennego oprocentowania w oparciu o wskaźnik referencyjny WIBOR;
c) w przypadku pozytywnej odpowiedzi na pytanie pierwsze i drugie, czy art. 3 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że zapisy umowy dotyczące zmiennego oprocentowania w oparciu o wskaźnik referencyjny WIBOR można traktować jako stojące w sprzeczności z wymogami dobrej wiary i powodujące znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, z uwagi niewłaściwe poinformowanie konsumenta odnośnie narażenia na ryzyko zmiennej stopy procentowej, w tym w szczególności niewskazaniu w jaki sposób ustala się wskaźnik referencyjny będący podstawą ustalania zmiennego oprocentowania i jakie wątpliwości są związane z jego nie transparentnością oraz nierównomierny rozkład tego ryzyka na strony umowy;
d) w przypadku pozytywnej odpowiedzi na wcześniejsze pytania, czy art. 6 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 zdanie 2 oraz art. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, należy interpretować w ten sposób, iż w przypadku uznania za nieuczciwe postanowienia umownego dotyczącego zmiennego oprocentowania w oparciu o wskaźnik referencyjny WIBOR możliwym jest dalsze funkcjonowanie umowy, w której wysokość oprocentowania kwoty kapitału kredytu będzie się opierała na drugim składniku ustalającym wysokość oprocentowania zawartym w umowie, to jest stałej marży banku, co spowoduje zmianę oprocentowania kredytu ze zmiennego na stałe.
Sprawie powyższej nadano już sygnaturę C-471/24.
Niezależnie od powyższego nie sposób nie wspomnieć także o niedawnym wyroku Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 4 października 2024 r. (sygn. akt I. C. 217/24) w którym Sąd zakwestionował zastosowaną przez bank klauzulę zmiennego oprocentowania (wskaźnik WIBOR 3M)! Wyrok nie jest prawomocny, jednak daje nadzieję na to, że także zasady ustalania wskaźnika WIBOR z czasem zostaną jednoznacznie uznane przez orzecznictwo za wadliwe.
Patrz też:
https://www.nik.gov.pl/kontrole/I/22/002/KBF/
https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/komunikat-nik-29112024.html
https://curia.europa.eu/juris/fiche.jsf?id=C%3B471%3B24%3BRP%3B1%3BP%3B1%3BC2024%2F0471%2FP&nat=or&mat=or&pcs=Oor&jur=C%2CT%2CF&num=%252F24&for=&jge=&dates=&language=pl&pro=&cit=none%252CC%252CCJ%252CR%252C2008E%252C%252C%252C%252C%252C%252C%252C%252C%252C%252Ctrue%252Cfalse%252Cfalse&oqp=PL%252C&td=%3BALL&avg=&lgrec=pl&lg=&cid=8411874
https://orzeczenia.ms.gov.pl/content/$N/150520000000503_I_C_000217_2024_Uz_2024-10-04_001
_____________
Niniejsza publikacja nie stanowi porady prawnej, ani opinii prawnej i posiada jedynie charakter poglądowy autorów publikacji.