Poszkodowany w wypadku komunikacyjnym, który na skutek doznanych obrażeń wymaga pomocy osób trzecich w codziennym funkcjonowaniu, ma prawo domagać się od sprawcy szkody albo jego ubezpieczyciela zwrotu kosztów opieki, nawet jeśli opieka ta była świadczona nieodpłatnie przez osoby bliskie (np. członków rodziny). Roszczenie z tego tytułu przysługuje poszkodowanemu niezależnie od np. roszczenia o zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, o którym mowa w art. 445 Kodeksu cywilnego (tj. z dnia 21 czerwca 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.), dalej jako Kodeks cywilny.
Podstawą prawną roszczenia o odszkodowanie z tytułu kosztów opieki jest art. 444 § 1 zdanie 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty.
Stanowisko o zasadności roszczenia o odszkodowanie z tytułu kosztów opieki sprawowanej nad poszkodowanym przez osoby bliskie jest ugruntowane w orzecznictwie.
Warto w tym miejscu wskazać uchwałę z dnia 22 lipca 2020 r. Sądu Najwyższego w Izbie Cywilnej w sprawie o sygn. akt III CZP 31/19 (zapadłą po rozstrzygnięciu zagadnienia prawnego przedstawionego przez Rzecznika Finansowego „Czy poszkodowanemu, który doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, przysługuje na podstawie art. 444 § 1 k.c. odszkodowanie z tytułu kosztów opieki sprawowanej nad nim nieodpłatnie przez osoby bliskie?”), w której Sąd wskazał: Poszkodowany, który doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, może domagać się na podstawie art. 444 § 1 k.c. odszkodowania z tytułu kosztów opieki sprawowanej nad nim nieodpłatnie przez osoby bliskie. W uzasadnieniu tejże uchwały Sąd Najwyższy wyjaśnił, że powstanie konieczności korzystania z opieki stanowi szczególnego rodzaju uszczerbek zwiększający potrzeby osoby doznającej uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 4 marca 1969 r., I PR 28/69; z dnia 11 marca 1976 r., IV CR 50/76; z dnia 26 lipca 1977 r., I CR 143/77; z dnia 22 czerwca 2005 r., III CK 392/04; z dnia 8 lutego 2012 r., V CSK 87/11), wchodzący w skład kosztów leczenia w rozumieniu art. 444 § 1 k.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 4 października 1973 r., II CR 365/73; z dnia 15 lutego 2007 r., II CSK 474/06 i z dnia 17 lipca 2019 r., I PK 68/18). Opieka ta obiektywnie ma wymierną wartość ekonomiczną nawet wtedy, gdy była sprawowana nieodpłatnie. W orzecznictwie i piśmiennictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym legitymacja do dochodzenia kosztów opieki przysługuje wyłącznie poszkodowanemu niezależnie od tego, kto sprawował opiekę nad nim oraz czy czynił to odpłatnie, czy też nieodpłatnie. Stanowisko to harmonizuje z ogólnymi zasadami ustalania odszkodowania i naprawienia szkody, wskazującymi na możliwość dochodzenia odszkodowania bez względu na to, kto i w jaki sposób naprawił szkodę.
Jeśli chodzi o wysokość stawki za opiekę osób trzecich należy przytoczyć chociażby wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie – I Wydział Cywilny z dnia 20 marca 2024 r., I ACa 764/23, w którym Sąd ten wskazał, że właściwymi stawkami „za opiekę osób trzecich, są stawki jakie ma gmina za świadczenie tego typu usług (stawki za usługi opiekuńcze obowiązujące na terenie zamieszkania powoda – dopisek autora). Na pewno nie są to stawki spekulacyjne. Trudno sobie wyobrazić, aby ktoś za niższe kwoty świadczył tego typu usługi. Okoliczność, że do tej pory opiekę świadczą osoby najbliższe nie uzasadnia ich obniżenia”.
Jakie kroki należy podjąć przed skierowaniem roszczenia o odszkodowanie z tytułu kosztów opieki sprawowanej nieodpłatnie przez osoby bliskie?
Przede wszystkim poszkodowany powinien ustalić celem ich wykazania ubezpieczycielowi: dzienną ilość godzin opieki i okres jej trwania (np. zaświadczeniem lekarskim, opinią prywatną, zeznaniami świadków), obszary opieki (np. pomoc przy higienie, posiłkach, wizytach u lekarzy, zakupach, czynnościach urzędowych) oraz stawkę za godzinę opieki (np. na podstawie lokalnych stawek za usługi opiekuńcze).
Ustawa Kodeks cywilny – https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240001061
_____
Niniejsza publikacja nie stanowi porady prawnej, ani opinii prawnej i posiada jedynie charakter poglądowy autorów publikacji.